Geomorfološke karatkeristike Južnog Pomoravlja

Južno Pomoravlje je planinsko dolinsko kotlinska makroregija i mezoregija južne Srbije. Rodopska Srbija obuhvata južne i jugoistocne delove uze Srbije. Okosnica ovog dela Srbije je moravska udolina koja je izgradjena na prostoru rodopske mase na zapadnom rubu Karpatsko- Balkanskog ruba. u Uzem smislu to je dolinska regija u kojoj se nalaze meridijanski poredjane kotline koje su nastale komadanjem rodopske mase. Komadanje rodopsk mase je počelo u pirinejskoj fazi alpske orogeneze, nastavilja se tokom srednjeg i gornjeg miocena, sto je omogućilo transgresiji da zahvati potoline severno i juzno od Grdelicke klisure. U morfologiji reljefa se izdvajaju i povrsi,različitih visina. Najvazniji deo Južnog Pomoravlja cini dolina Južne Morave. Najpoznatije kotline i klisure su: Vranjska, Leskovacka, Niška, Grdelicka, Pecenjevacko suženje i Stalacka. U Južnom Pomoravlju su i planine Cemernik, Streser, Babicka gora, Selicevica… Goljak, Radan, Kukavica, Jastrebac su planine koje se redjaju sa leve strane doline Južne Morave. Planine su izgradjene od krečnjaka i vododrživih stena. Geoloska gradja reljefa je od znacaja za hidrografsku mrezu. Leve pritoke Juzne Morave su: Jablanica, Pusta reka i Veternica.

Klima je umerenokontinentalna. Leta su duga i suva, a zime prohladne sa snegom na planinama. Jesen je toplija od proleca i pogodna za rad na njivama. Godisnja kolicina padavina je od 500 do 900 mm

Vranjska banja se nalazi u Vranjskoj kotlini, na 390 m nadmorske visine. Udaljena je 12 km od Vranja. Najvažnije odlike Vranjske banje su : slabo sumporovita voda,alkalna salinicna i gvozdjevita hiperterma. Voda se koristi za lecenje isijasa, reume, upale i povrede zglobova. Bujanovacka banja se nalazi u dolini Juzne Morave, na 395 m nadmorske visine. Temperatura na izvorištu iznosi 43o S. Bujanovacko blato je vulkanskog porekla i ubraja se medju najkvalitetnija na svetu koje se koristi za lecenje kardiovaskularne bolesti. Niška Banja se nalazi u jugoistočnom delu Niške kotline, na 270 m nadmorske visine. Prirodni lekoviti faktori u Niškoj Banji su blaga, umereno-kontinentalna klima, termomineralne vode, prirodno mineralno blato i lekoviti gasovi. Voda se koristi za lecenje kardiovaskularnih i reumatskih bolesti.

Reljef

Pomoravlje je Panonska makroregija i mezoregija peripanonske Srbije. To je geotektonska celina – tektonski rov stvoren u pirinejskoj fazi i ispunjen jezerskim sedimentima, te se razlikuje od brežuljkaste Šumadije i planinsko-kotlinske istocne Srbije. Kompozitna dolina se sastoji od: Gornjovelikomoravske kotline (sa Paraćinsko-Jagodinskim delom i Temničko-Levackim delom) koja se prostire izmedu domne epigenije Stalacke klisure (dugacka 22 km; duboka 330 m) koja je usecena, izmedu Poslonjskih i Mojsinskih planina, u otpornijim škriljcima i plitke i široke epigenije Bagrdanske klisure (dugacka 17 km; duboka 380 m) usecene u škriljce i granit. Ova kotlina spuštena je izmedu Kucaja i Samanjca, Rožnja i Bukovika, Juhora i Crnog vrha. U njenom opsegu su i planine Baba i Resavski humovi. Dugacka je 45 km a duboka do 650 m. Bagrdanske klisure koja je usecena u škriljcima i granitu od kojih se sastoje Juhor, Crni vrh i Resavski humovi. Donjovelikomoravskog zalivskog proširenja – dužine 60 km, izmedu Svilajnca i Požarevca. Ono je široko otvoreno ali plice od Gornjovelikomoravske kotline.[2] Dolina Velike Morave nije samo poligenetska (tektonsko, fluvijalno, abraziona), vec i polimorfna (klisure i kotline) i polifazna (pet prostranih terasa sa fluvijalnim pregibom visokim 70 m, koji odvaja nisku od najniže moravske terase). Ona je predisponirana Moravskom dislokacijom i to je tektonski rov koji je u daljoj evoluciji bio zaliv Panonskog mora. Tim tektonskim rovom je obeležen sutok Rodopida, Karpatida i Panonida. Dok je Banatsko tle, duž južnopanonske dislokacije, najdublje tonulo, u Velikom Pomoravlju je proces išao sporije ali ipak brže nego u Šumadiji. Istovremeno su Karpatidi izdizani, svodeni i rasedani. Spušteno tle je potopilo Panonsko more pa je stvoren velikomoravski zaliv. Zaliv je postao u miocenu a zalivska faza se završila krajem ponta. Tada se pojavio tok Velike Morave na visini od 500 m i pocela je eshumacija paleoreljefa sa izgradnjom recne doline. Da ovaj tektonski rov ne miruje ni danas govori seizmicka aktivnost regije(Resavski seizmicki rejon i rejon Juhora). Tok Velike Morave razvio se na centralnoj jezerskoj ravni koja je ležala na visini od 500 m. Od te visine tok se useca u gornjem delu. Velika Morava je od srednjeg pliocena usekla oko 400 m duboku dolinu. Kao posledica usecanja javlja se i veci broj epigenija -10: domne epigenije Stalaćka klisura i Bagrdanska klisura, domna epigenija Crnice u gabru Glavice (uzvodno od Paracina), epigenija Jovanovacke reke u Gracu, rtna epigenija Grze (na severnoj strani Babe), ivicna epigenija Crnice u Zabreškoj klisuri, epigenija Kalenicke reke, domna epigenija Resave izmedu Pastorka i Macehe, epigenija Županjevacke reke. Velika Morava je pribijena uz zapadni obod Gornjovelikomoravske kotline jer se javilo jace izdizanje Karpatida, spuštanje moravske dislokacije i sporije spuštanje Šumadije a posledica toga je asimetrija. Isticu se asimetrija terasa i pritoka (veci broj desnih pritoka). Interesantne morfo-hidrološke pojave su i piraterije Jovanovačke i Ražanjske reke i inversni i laktasti tokovi više vodenih tokova. Paleoabrazioni oblici reljefa nisu očuvani. Na obodu regije javljaju se kraški oblici reljefa. Najmarkantniji kraški oblici reljefa su pecine Ravanicka i Resavska. Eolske pojave javljaju se kod Stalaca i na Juhoru

Geološke odlike

• Društveno geografske odlike
• Naselje